Bệnh viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng là biểu hiện của dị ứng ở da, có yếu tố di truyền và đáp ứng quá mức đối với các kháng nguyên trong môi trường. Bệnh hay gặp ở người có bệnh sử cá nhân hay tiền sử gia đình về các chứng bệnh dị ứng có liên quan như hen suyễn hoặc do tiếp xúc với các chất, bụi, phấn hoa, cánh bướm, thực phẩm lạ… là tác nhân gây dị ứng. Vì nhiều nguyên nhân gây bệnh nên việc điều trị vô cùng phức tạp. Ca bệnh được đề cập trong bài viết là một trường hợp điển hình.

Một trường hợp dị ứng đặc biệt

Bệnh nhân Nguyễn P.S. nam 34 tuổi ở Hà Nội. Bệnh nhân có tiền sử viêm mũi dị ứng, hen phế quản, viêm da dị ứng, trầm cảm nhiều năm nay. Đã khám và điều trị nhiều nơi… tuy nhiên bệnh không kiểm soát được. Vừa qua, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng ngứa nhiều, tổn thương nứt da, chảy dịch kèm bong vảy toàn thân, nhiều nhất vùng da đầu, mặt, cổ, lưng, tay, chân (ảnh). Kèm theo bệnh nhân có cảm giác dị ứng với nhiều thuốc, thức ăn, quần áo và chăn màn… Sau khi khám và làm các xét nghiệm kết quả chẩn đoán: viêm mũi dị ứng; hen phế quản; viêm da dị ứng nặng trên bệnh nhân trầm cảm… Tại Trung tâm Dị ứng – MDLS Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân đã được điều trị corticosteroid toàn thân, kháng histamin, protopic 0.1%. Physiogel lotion, ICS + LABA, antileukotriene phối hợp với liệu pháp tâm lý. Sau 2 tuần điều trị, bệnh nhân được ra viện.
Bệnh nhân S. trước khi điều trị.

Bệnh khá phổ biến

Viêm da dị ứng khá phổ biến, đặc biệt ở các nước khí hậu khô, các nước có nền công nghiệp đang phát triển. Những năm gần đây, viêm da dị ứng ngày càng tăng tại Việt Nam. Viêm da dị ứng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng chủ yếu khởi phát ở trẻ em, 45% trẻ em khởi phát bệnh trước 6 tháng tuổi, 60% trước 1 tuổi và 85% trước 5 tuổi, chỉ có khoảng 16,8% khởi phát muộn ở tuổi trưởng thành. Không có sự khác biệt nhiều về giới và chủng tộc, tuy nhiên khác nhau ở các khu vực địa lý do sự khác nhau về điều kiện môi trường.

Nguyên nhân gây bệnh

Viêm da dị ứng là một bệnh phức tạp do nhiều nguyên nhân gây ra. Trong đó vai trò của gen tương tác với yếu tố môi trường là cơ chế bệnh sinh chính của bệnh. Các dị nguyên không khí như bọ nhà, lông chó, lông mèo, nấm mốc và một số dị nguyên thức ăn được nghiên cứu là những dị nguyên đóng vai trò chủ yếu trong các đợt cấp của bệnh, đôi khi có bội nhiễm vi khuẩn chủ yếu là chủng tụ cầu vàng.

Tiêu chuẩn chẩn đoán

Viêm da dị ứng là bệnh viêm da mạn tính khó chẩn đoán do tính đa dạng về mặt lâm sàng. Wiliams và cộng sự đã đưa ra các tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên đặc điểm lâm sàng chính của bệnh và được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới như: Ngứa kết hợp với từ 3 tiêu chuẩn sau trở lên; Tiền sử có các tổn thương da ở mặt trước khuỷu tay, kheo chân, mặt trước mắt cá chân hoặc vùng quanh cổ, mắt; Tiền sử hen phế quản, sốt mùa; Tiền sử khô da; Khởi phát bệnh sớm trước 2 tuổi; Khám thấy tổn thương da điển hình vùng má, trán và mặt ngoài tay chân ở trẻ dưới 4 tuổi.
Và kết quả sau 2 tuần điều trị.

Phương pháp điều trị viêm da dị ứng?

Điều trị viêm da dị ứng còn nhiều khó khăn và cần phối hợp điều trị bằng nhiều phương pháp.

Hội Dị ứng miễn dịch châu Âu và Hội Dị ứng – Hen phế quản Mỹ vừa đưa ra hướng dẫn điều trị theo các bước điều trị từ bước 1 đến bước 4 tùy theo mức độ nặng của bệnh. Thuốc sử dụng điều trị viêm da dị ứng bao gồm: thuốc bôi corticosteroid, ức chế calcineurin, doxepin, kem kháng sinh khi có bằng chứng bội nhiễm, sử dụng tia UV với liều điều trị, thuốc uống kháng histamin, kháng sinh nếu tình trạng bội nhiễm nặng không kiểm soát được bằng kháng sinh tại chỗ. Thuốc ức chế miễn dịch đường uống như corticosteroid, cyclosporine A, azathioprine, điều trị giải mẫn cảm đặc hiệu với dị nguyên khi có các bệnh phối hợp như hen phế quản, viêm mũi dị ứng. Trường hợp bệnh nhân nặng không kiểm soát được bằng một loại thuốc đơn độc, bệnh nhân sẽ được chỉ định liệu pháp điều trị kết hợp nhiều thuốc.
Ngoài ra, tư vấn bệnh nhân và gia đình nhằm nâng cao hiểu biết của bệnh nhân trong việc kiểm soát các yếu tố làm nặng bệnh như vệ sinh môi trường sống, xây dựng chế độ ăn giàu dưỡng chất, không hút thuốc lá, rượu bia, không mặc quần áo có chất liệu tổng hợp, len, nên sử dụng sữa tắm trung tính, nước tắm có độ nóng vừa phải để duy trì lớp bảo vệ sinh lý có tính acid của da. Chăm sóc da bằng kem dưỡng ẩm, hydrat hóa, cũng như để bảo vệ da khỏi sự tác động của các dị nguyên.

Khuyến cáo của bác sĩ đối với bệnh nhân viêm da dị ứng

– Ðối với cha mẹ có con có các dấu hiệu ngứa nhiều, kèm ban đỏ có thể có kèm bong da hoặc mụn nước ở vùng trán, má hoặc da đầu, cổ, cánh tay, chân nên đưa con tới khám bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

– Bệnh nhân và người chăm sóc phải nâng cao sự hiểu biết về bệnh viêm da dị ứng để tránh các nguy cơ làm bệnh nặng lên như chế độ ăn hợp lý, quần áo, vệ sinh môi trường sống xung quanh, tránh các tác hại do nghề nghiệp, không hút thuốc lá cả chủ động và thụ động.

– Viêm da dị ứng là bệnh không chữa khỏi được, chỉ có thể kiểm soát triệu chứng nên bệnh nhân cần tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa.

– Khám lại bác sĩ chuyên khoa khi có dấu hiệu đợt cấp của bệnh không kiểm soát được tại nhà.

PGS. TS. Nguyễn Văn Đoàn – BS. Bùi Văn Khánh
(Trung tâm Dị ứng – MDLS Bệnh viện Bạch Mai)
——–

Hỏi đáp thêm

Bệnh viêm da cơ địa còn gọi là chàm cơ địa hay chàm thể tạng là bệnh da mạn tính. Bệnh hay gặp ở những người có cơ địa dị ứng, hay bị những bệnh như hen, viêm da tiếp xúc, viêm mũi dị ứng.

Nguyên nhân của sự gia tăng các bệnh viêm da cơ địa dị ứng là do thời tiết khí hậu nóng ẩm khiến cơ thể mệt mỏi, chán ăn gây nên sự thay đổi cơ địa ở mỗi người. Một số vùng da phải tiếp xúc với kim loại như dây lưng, đồng hồ, các đồ trang sức… rất dễ bị nổi mụn và gây ngứa.

Triệu chứng bệnh

Triệu chứng của bệnh biểu hiện rất khác nhau tùy thuộc vào giai đoạn diễn biến. Tổn thương da cấp tính hay gặp ở trẻ em, biểu hiện rõ nhất là những đám ban đỏ hình tròn, bị bong trợt da, trên bề mặt có các mụn nước và vảy tiết, xuất tiết nhiều dịch viêm và xung quanh bị phù nề.

Giai đoạn này thường rất ngứa, nhất là về đêm, làm cho người bệnh bị mất ngủ, gãi nhiều có thể làm cho da bị trầy xước, nhiễm trùng.

Giai đoạn mãn tính thường biểu hiện với các đám sẩn đỏ, dày sừng, bong vảy, rối loạn sắc tố da. Vị trí phân phối của tổn thương da phụ thuộc vào tuổi của bệnh nhân và mức độ bệnh.

Ở trẻ nhỏ, bệnh thường có xu hướng cấp tính và tổn thương thường xuất hiện ở mặt, da đầu, mặt và các chi. Ở trẻ lớn hoặc những người mà bệnh diễn biến kéo dài, tổn thương da thường khu trú ở nếp gấp của các chi, viêm da cơ địa ở người lớn thường chỉ biểu hiện đơn thuần ở bàn tay.


Cách điều trị

Để chữa bệnh nhanh cần phải xác định nguyên nhân để tránh tiếp xúc với những nguyên nhân gây bệnh.

Những loại thức ăn làm nặng bệnh cần phải được loại trừ khỏi chế độ ăn của người bệnh, ở trẻ em cần lưu ý có các thức ăn thay thế để tránh cho trẻ bị suy dinh dưỡng.

Trong trường hợp bụi nhà là thủ phạm cần khuyên người bệnh lau rửa giường, thay ga đệm hằng tuần, dùng quạt gió để giảm độ ẩm trong nhà… Tránh các sang chấn tình cảm ảnh hưởng đến viêm da cơ địa. Không giống như trong hen phế quản và viêm mũi dị ứng, các biện pháp điều trị giảm mẫn cảm đặc hiệu không có hiệu quả với viêm da cơ địa.

Các thuốc trong điều trị viêm da cơ địa:

Glucocorticoid: bôi tại chỗ thường được sử dụng 2 lần mỗi ngày trong giai đoạn cấp. Sau khi bệnh đã được kiểm soát, có thể bôi cách ngày hoặc hai lần mỗi tuần tại nơi tổn thương để ngăn ngừa bệnh tái phát.

Tác dụng phụ của glucocorticoid bôi tại chỗ tùy thuộc vào cường độ tác dụng và thời gian sử dụng thuốc, thường gặp nhất là rạn da, nổi trứng cá, giãn mạch, teo da… Những loại glucocorticoid có tác dụng mạnh chỉ nên dùng trong thời gian ngắn và tại những vùng dày sừng, không được dùng ở mặt và những vùng da mỏng.

Chiếu tia cực tím tại chỗ: được sử dụng trong những trường hợp nặng và không đáp ứng với các điều trị bằng thuốc. Tác dụng phụ hay gặp là nổi ban đỏ, rát và ngứa da, rối loạn sắc tố.

Thuốc kháng histamin: chủ yếu được dùng với mục đích giảm ngứa. Do ngứa thường tăng lên về đêm nên có thể sử dụng các loại thuốc kháng histamin có tác dụng an thần vào tối trước khi đi ngủ.

Ngoài ra, có thể dùng thuốc Glucocorticoid đường uống hoặc tiêm. Với loại thuốc này, dù cải thiện tốt các triệu chứng lâm sàng nhưng ít khi được sử dụng do bệnh thường tái phát mạnh hơn sau khi ngưng thuốc. Trong những trường hợp bệnh nặng, không đáp ứng với các điều trị tại chỗ, có thể dùng một đợt glucocorticoid đường uống ngắn ngày nhưng phải lưu ý giảm dần liều trước khi cắt.

Bạn đã đi khám và đã được chẩn đoán bệnh, vì vậy bạn nên kiên trì điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ, hoặc bạn có thể đi khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương để được tư vấn điều trị cụ thể hơn!

(Tổng hợp)

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>