Cách phát hiện và chăm sóc trẻ sốt xuất huyết

(SKDS) – Ở thời điểm hiện tại, số người mắc sốt xuất huyết (SXH) đang có xu hướng gia tăng, chủ yếu là các tỉnh phía Nam và một số tỉnh miền Trung nước ta, trong đó đáng lo ngại nhất là lứa tuổi trẻ em, vì vậy cần theo dõi và chăm sóc tốt cho đối tượng này.
Đặc điểm của bệnh SXH
Bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) thường bắt đầu bằng triệu chứng sốt với 3 đặc điểm: đột ngột, liên tục và sốt cao. Triệu chứng xuất huyết thường xảy ra sau khi bắt đầu sốt một vài ngày và rất đa dạng: chảy máu cam, chảy máu dưới da, nôn hay tiểu ra máu. Có những trẻ hoàn toàn không bị xuất huyết. Một số trẻ chỉ sốt, ho, đau họng cho nên có thể nhầm với viêm họng. Tuy vậy, vì bệnh SXHD xảy ra phức tạp, đặc biệt là biến chứng sốc có thể dẫn đến tử vong vì vậy được chia thành 4 thể bệnh (cấp) để tiện cho việc theo dõi đánh giá và tiên lượng bệnh.

Ảnh minh họa (nguồn Internet)
Ở cấp 1, người bệnh chỉ sốt, chưa có triệu chứng xuất huyết. Cấp 2, người bệnh sốt có triệu chứng xuất huyết (xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, khạc ra máu, thậm chí nôn ra máu, tiểu ra máu hoặc kinh nguyệt kéo dài (nữ giới). Ở cấp 3, người bệnh bắt đầu có dấu hiệu sốc và cấp 4 thì đã bị sốc nặng. Ở đây cần lưu ý là xuất huyết không phải là một triệu chứng bắt buộc, có hay không xuất huyết thì bệnh vẫn có thể xảy ra sốc. Sốc là biến chứng nguy kịch nhất của bệnh SXH. Đa số trẻ SXH bị tử vong là do sốc nặng.

Sốc là một hội chứng (có nghĩa là gồm nhiều triệu chứng hội tụ lại chứ không đơn thuần một triệu chứng đặc hiệu nào) với sự thể hiện tụt nhiệt độ cơ thể (tức là thân nhiệt giảm xuống dưới mức bình thường, nếu thân nhiệt giảm cùng với thời điểm của thuốc hạ nhiệt tác động mạnh thì rất nguy hiểm). Người bệnh có thể bị giảm tri giác, tinh thần biểu hiện kém lanh lợi, lừ đừ, thậm chí lơ mơ, mê sảng. Kèm theo các biểu hiện đó là tụt huyết áp.

Tẩm màn bằng hóa chất phòng tránh SXH.
Cần chăm sóc trẻ bị SXH như thế nào?
Khi nghi ngờ bị SXH cần đưa trẻ đi khám ở cơ sở y tế gần nhất và khi đã được bác sĩ chẩn đoán là bị SXHD thì cần tuân theo sự tư vấn của bác sĩ. Trẻ SXH cấp 1 sẽ được điều trị tại nhà theo đơn, có hẹn ngày khám lại. Với cấp 2 thì trẻ có thể điều trị tại nhà có theo dõi chặt chẽ hoặc nhập viện nếu xét thấy cần thiết. Ở đây cần lưu ý là theo dõi tại gia đình 24/24 giờ chứ không phải cho về không cần can thiệp gì.

Cần theo dõi nhiệt độ của trẻ bằng cách cặp nhiệt độ ở nách hoặc hậu môn hoặc cặp bên khóe miệng cứ vài giờ một lần. Trong trường hợp dùng cặp nhiệt độ điện tử thì trước khi cặp cho trẻ nên cặp thử trên người bình thường để đánh giá tính xác thực của  dụng cụ điện tử dùng đo thân nhiệt, nếu thấy sai lệch quá thì nên thay bằng nhiệt kế thủy ngân.

Cần cho trẻ nghỉ ngơi tuyệt đối, không nên để trẻ nô đùa nhiều và nên tránh dùng quần áo quá dày hoặc mặc nhiều áo quần hoặc ủ kín. Nếu nhiệt độ của trẻ trên 380C cần cho trẻ uống thuốc hạ nhiệt loại paracetamol đơn chất, với liều lượng từ 10 – 15mg/trọng lượng cơ thể trẻ, cứ 6 giờ một lần nếu trẻ vẫn còn sốt cao. Sau khi uống thuốc hạ nhiệt một giờ, cần đo lại nhiệt độ. Tuyệt đối không dùng aspirin vì chất này sẽ làm rối loạn đông máu gây chảy máu kéo dài rất nguy hiểm cho người bị SXHD, đặc biệt là trẻ em.

Vòng đời của muỗi gây bệnh SXHD.
Nếu thân nhiệt của trẻ trên 370C, dưới 380C thì không cần cho trẻ uống thuốc hạ nhiệt mà chỉ cần lau mát cho trẻ bằng khăn nhúng nước ấm (nước có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ của trẻ vài ba độ) để làm thoát nhiệt cho trẻ dễ dàng. Khi trẻ bị sốt cao trong một thời gian dài (trên 390C) sẽ làm trẻ bị mất nước và các chất điện giải kèm theo, dẫn đến rối loạn thần kinh, thậm chí co giật. Vì vậy cần cho trẻ uống nhiều nước để bù dắp lượng nước bị mất do sốt, nếu trẻ uống được nước pha từ oresol thì càng tốt.

Nếu không có oresol có thể cho trẻ uống nước gạo rang hoặc dung dịch muối đường (cho 2 thìa cà phê muối ăn cùng với 8 thìa cà phê đường trong 1 lít nước đun sôi để nguội, uống dần trong ngày). Nên cho trẻ uống thêm nước cam, chanh tươi để có thêm vitamin C. Khi mắc bệnh, trẻ thường có triệu chứng nôn mửa, miệng nhạt, lười ăn hoặc không chịu ăn, làm cho trẻ ăn không đủ lượng thức ăn cần thiết nên dễ bị hạ đường huyết. Để đảm bảo cho trẻ ăn đủ chất, cần tiếp tục cho trẻ ăn các thức ăn hằng ngày, dễ tiêu.

Nếu trẻ ăn ít hoặc bị nôn thì cần cho trẻ ăn nhiều bữa để cung cấp đủ năng lượng cho trẻ, tránh bị suy kiệt sau SXHD. Cần tránh các loại thức ăn có nhiều mỡ. Trẻ đang bú mẹ thì nên cho trẻ bú thêm số lần và kéo dài thêm thời gian. Cần dùng thêm sữa để cung cấp dinh dưỡng cho trẻ. Khi thấy trẻ có dấu hiệu bất thường như hạ thân nhiệt, xuất huyết (xuất huyết dưới da, chảy máu cam, nôn ra máu…) phải khẩn trương cho trẻ đi bệnh viện ngay không được chần chừ.
PGS.TS.Bùi Khắc Hậu

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>