Viêm tụy cấp

Viêm tuyến tuỵ là một bệnh lý rất thường gặp. Tuyến tuỵ tuy nhỏ so với trọng lượng cơ thể nhưng lại đóng vai trò rất quan trọng trong việc tiêu hoá thức ăn và chuyển hoá chất đường glucose. Viêm tuỵ gây ra những ảnh hưỏng lớn đến sinh hoạt hàng ngày và chức năng chuyển hoá, tiêu hoá của cơ thể.

viem-tuy-cap

1. Chức năng của tụy :

Tụy là cơ quan nằm trong hệ tiêu hóa, cùng với các bộ phận khác, nó làm nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn. Trong nhiệm vụ chung này, vai trò chính của tụy là tiết dịch tiêu hóa để phân cắt thức ăn từ những mảng lớn thành những mảng nhỏ, giúp chúng dễ dàng ngấm qua thành ruột để đi vào cơ thể. Hằng ngày tụy tiết ra khoảng 1 lít dịch tiêu hóa. Nếu không có dịch tụy, tốc độ tiêu hóa trở lên chậm chạp, ăn một lần có thể sẽ thấy no cả ngày. Bên cạnh đó, tụy còn là cơ quan duy nhất tiết insulin, một hormon làm giảm đường máu. Vì thế, tụy là bộ phận vô cùng quan trọng với cả hệ tiêu hóa và hệ nội tiết.

Nhìn bề ngoài, tụy có hình dạng giống một chiếc búa, kích thước không lớn, chiều dài chỉ vào khoảng 16-20 cm, nặng khoảng 80g. “Chiếc búa tụy” nằm sâu trong ổ bụng, vắt ngang từ phải qua trái. Nếu chiếu lên thành bụng, tụy nằm ở giữa khoảng rốn và mũi ức. Vì thế, khi bị viêm tụy cấp, vùng này của bụng là vùng đau sớm và mạnh nhất.

2. Nguyên nhân viêm tuỵ cấp? 
Một số bệnh nhân có thể bị một hoặc nhiều đợt viêm tuỵ cấp sau đó phục hồi hoàn toàn, nhưng đôi khi viêm tuỵ cấp có thể trở nặng đe doạ tính mạng và gây nhiều biến chứng. Trong số hàng trăm ngàn trường hợp xảy ra mỗi năm ở Mỹ khoảng 20 % là những trường hợp nặng. Viêm tuỵ cấp thường xảy ra ở đàn ông nhiều hơn phụ nữ. Viêm tuỵ cấp thường do sỏi mật, hoặc uống quá nhiều rượu nhưng đấy không phải là những nguyên nhân duy nhất. Các nguyên nhân khác gây viêm tuỵ cũng cần được xem xét kỹ để có điều trị thích hợp. .

3. Các triệu chứng của viêm tuỵ cấp? 
Viêm tuỵ cấp thường khởi đầu bằng đau ở vùng thượng vị, có thể bớt sau vài ngày. Đau bụng nhiều và liên tục, hoặc lan ra sau lưng và những vị trí khác. Đau có thể xảy ra đột ngột và dữ dội, hoặc đau nhẹ lúc khởi đầu sau đó tăng dần sau khi ăn. Một số bệnh nhân viêm tuỵ cấp cảm thấy cơ thể rất mệt mỏi. Các triệu chứng khác bao gồm: bụng sưng và đau tức; buồn nôn; nôn; sốt; mạch nhanh. Trong các trường hợp nặng, có thể bị mất nước và tụt huyết áp . Suy tim, suy hô hấp và suy thận có khả năng xảy ra. Nếu có xuất huyết ở tuỵ, sốc, sẽ dẫn đến nguy cơ tử vong cao.

4.Chẩn đoán viêm tuỵ cấp

*  Đau bụng
– Là triệu chứng hay gặp nhất, rất đặc trưng, liên quan với tăng các men tụy tạng.
– Đau điển hình vùng thượng vị hay ở hạ vị trái, và đau được mô tả như không đổi, khó xác định vị trí;
– Lan xuyên vào chính giữa lưng, và thường thấy có thể trở nên xấu hơn trong tư thế nằm ngửa.
– Nôn và buồn nôn gặp khoảng 85%, nôn dữ dội và không giảm bớt đau bụng sau khi nôn.

* Sốt vừa (là bình thường, sốt cao có thể do tai biến nhiễm trùng).

* Giảm thể tích máu thường gặp trong viêm tụy cấp, biểu lộ như huyết áp thấp hay sốc; do nôn, chảy máu, hay dịch tụ ở khoảng thứ ba.

* Căng phồng bụng dưới, nhạy cảm đau vùng thượng vị và có thể có phản ứng phúc mạc khu trú.

* Dấu bầm máu: Chảy máu thân tụy tạng đôi khi thấy dấu bầm máu mạng sườn lưng hai bên (dấu hiệu Grey Turner) hay quanh rốn (dấu hiệu Cullen).

5. Điều trị và dự phòng

Nguyên tắc chung:

Phần lớn viêm tụy cấp là thể phù (85-90%), điều trị chủ yếu bằng phương pháp nội khoa và bệnh sẽ thoái triển sau 5-7 ngày. Các biện pháp thông thường là: hút dịch vị, nuôi dưỡng bằng đường tĩnh mạch khi các triệu chứng đau giảm nhiều mới bắt đầu cho ăn dần, bắt đầu là nước đường, rồi hồ đường rồi cháo để giảm sự tiết dịch tụy; bù nước và điện giải để bảo đảm thăng bằng kiềm toan, tùy theo điều kiện và nguyên nhân mà bác sĩ sẽ chỉ định cho dùng các loại thuốc giảm tiết, kháng sinh cho phù hợp.

Các thuốc ức chế choán ít hiệu quả trong việc ức chế tiết dịch tụy mà còn gây trướng bụng và che lấp đau bụng ngoại khoa.

Các thuốc giảm đau thật sự chỉ dùng khi biện pháp nhịn ăn và hút dịch không làm giảm đau, nhưng không dùng morphin vì có nguy cơ làm co thắt cơ Oddi, có thể dùng dolargan hoặc visceralgin.

Kháng sinh: trong viêm tụy cấp do rượu chỉ được dùng để chống bội nhiễm nên thường được dùng chậm. Trái lại, trong viêm tụy cấp do giun, nhiễm trùng rất sớm. Trong viêm tụy cấp do giun đũa chui vào đường mật tụy nhất là giai đoạn sớm khi giun còn sống và mới chui một phần vào đường mật tụy thì việc sử dụng thuốc liệt giun có tác dụng nhanh tỏ ra rất có hiệu quả; đây được xem là điều trị nguyên nhân giúp làm giảm đau và làm lui bệnh rất nhanh.

Trong viêm tụy cấp do sỏi: hiện nay có thể sử dụng phương pháp nội soi và chụp đường mật ngược dòng giúp chẩn đoán, đồng thời xẻ cơ vòng Oddi và keo hoặc tán sỏi.

Trong viêm tụy cấp xuất huyết hoại tử: thường kèm choáng, do đó cần điều trị tích cực bằng bù dịch và điện giải.

Điều trị cụ thể:

- Viêm tụy cấp thể phù:

Nhịn đói: thường là 2-3 ngày cho đến khi giảm đau nhiều thì bắt đầu cho ăn dần từng ít một bằng nước đường nhưng cần theo dõi dấu hiệu đau bụng.

Truyền dịch: thông thường 2-3 lít/ngày bằng ringer lactat hoặc bằng NaCl và glucose đẳng trương.

Trong trường hợp viêm tụy cấp do giun thì cần cho thuốc liệt giun sớm bằng pyrantel palmoat hoặc albendazol, đồng thời sử dụng kháng sinh.

- Viêm tụy cấp thể xuất tiết:

Cần tích cực hút dạ dày, bù nước và điện giải đầy đủ, dùng kháng sinh sớm và phối hợp kháng sinh.

- Viêm tụy cấp thể xuất huyết hoại tử:

Tích cực sử dụng các biện pháp kể trên, đồng thời tích cực chống choáng và bù lượng máu mất. Nếu không đáp ứng cần hút rửa phúc mạc để loại bỏ mô hoại tử. Vấn đề phẫu thuật chỉ hạn chế khi các biện pháp trên không hiệu quả.

Tóm lại, ở bệnh nhân có tiền sử sỏi hoặc giun chui đường mật, hoặc sau bữa ăn thịnh soạn có sử dụng nhiều rượu mà xuất hiện đau bụng cấp, cần đến ngay cơ sở y tế nơi gần nhất để khám và điều trị hợp lý, kịp thời tránh các biến chứng đáng tiếc có thể xảy ra. Cách tốt nhất với mỗi chúng ta cần giữ gìn vệ sinh an toàn trong ăn uống, định kỳ 6 tháng đến một năm tẩy giun một lần để tránh mắc ký sinh trùng đường ruột; ăn uống hợp lý, tránh việc sử dụng bia rượu quá nhiều để bảo đảm cho cơ thể luôn luôn được khỏe mạnh.

Share Button

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>